مهارت شنیدن و شیوه های تسلط بر آن در یادگیری زبان انگلیسی


در این جلسه سعی داریم با مهارت شنیدن و راهکارهای تسلط بر آن آشنا شویم. همانطور که در جلسات پیشین ذکر شد مهم ترین رکن ارتباط زبانی در فرایند یادگیری زبان انگلیسی ( و همینطور سایر زبان ها ) مهارت شنیدن است. مهارت زبانی کودک انسان از همان ماه های اول تولد از طریق شنیدن های مکرر اصوات و واژه های کوتاه و آوایی توسط پدر و مادر است که زبان زایشی خود را بتدریج شکوفا و پیچیده می کند. همه ی دانشجویان انگلیسی زبان هم در صورت تکرار این الگو و از طریق شنیدن می توانند جرقه های ابتدایی توامندی و تسلط بر زبان انگلیسی را در خود مشاهده کنند.
شاید برایتان دیدن فیلم های انگلیسی زبان و یا گوش دادن به فایل های با زبان انگلیسی مشکل باشد. شاید با اینکه مهارت بالایی در comprehend و درک مطلب و در نتیجه خواندن کتاب های تخصصی رشته های خود داری همچنان با شنیدن فایل های شنیداری انگلیسی مشکل داشته باشید. بعضی از شما حتی شاید فکر کنید نمی توانید به درک کامل تمام جملات گفته شده در فایل ها و فیلم های انگلیسی ، نائل شوید. اما من اینطور فکر نمی کنم و به این قضیه خوش بینم. همانطور که قبلا هم بیان کردم ، به دلیل شیوه ی آموزش خاص زبان انگلیسی در کشور ما ، دانشجویان تنها بر مهارت خواندن و نوشتن در این زبان تسلط پیدا می کنند. و در نتیجه برخورد آنها با جملات شنیداری ناطق یک فایل انگلیسی زبان ، گنگ و مبهم باشد. اما این موضوع می تواند رفع شود. و برای ترفیع آن باید اصولی را رعایت کرد که در زیر به آن اشاره می کنم.
هر فردی که به هر زبانی صحبت می کند دارای لهجه است. حتی بنا بر ادعای بعضی متخصصان لهجه شناسی (dialectologist)   هر فرد زبانی که متولد می شود و یا در این لحظه زندگی میکند و کلا هر فردی ، لهجه ی منحصر به فردی دارد. و این یعنی اینکه لهجه و ساختار آوایی بدن افراد مثل اثر انگشت آنها منحصر به فرد است. اینجاست که قضیه کمی مشکل می شود. اما اگر تقریب آماری را در نظر بگیریم ، می توانیم به محدوده ی تقریبی از لهجه و در نتیجه حالت گفتاری گویشوران یک زبان دست پیدا کنیم. مهم ترین اصلی که در ابتدا باید به آن توجه کنید عادت دادن خود به انواع و اقسام لهجه ها و گفتارهای افراد انگلیسی زبان چه زن ، چه مرد ، چه کودک و چه بزرگسال در فایل های انگلیسی ست.یعنی سعی کنید تا می توانید گوش خود را به لهجه ها عادت دهید. حتی اگر نتوانید انها را به خوبی شناسایی کنید باز هم به آنها مستمراً گوش دهید. با این کار نامأنوسی شنیداری شما با فایل ها و فیلم های انگلیسی زبان کم کم رفع می شود.
نکته ی دیگر اینکه برای گوش دادن به زبان انگلیسی راه های متفاوتی وجود دارد. حتی گاهی دیده ام گوش دادن به آهنگ های زبان اصلی خوانندگان انگلیسی زبان، که فایل پی دی اف آن در کنار آهنگ عرضه می شود توصیه شده . برای کسانی که ذوق و سلیقه ی هنری و ادبی دارند و دوست دارند در کنار مکالمه به جنبه های ادبی فایل های شنیداری شان هم توجه کنند ، فایل هایی سطح بندی شده از داستان ها و رمان های برگزیده ی ادبی انگلیسی مانند بلندی های بادگیر ، غرور و تعصب و نیز سایر کتاب های ساده سازی شده و سطح بندی شده وجود دارد. شما می توانید از سطوح پایین به شنیدن صوتی این رمان ها توسط ناطق ( سخنگوی داستان ) بنشینید و با لذت داستان ها را بشنوید و سطح شنیداری زبانتان را تقویت کنید. البته این برای افرادی ست که کمی سطح زبانی شان بالاتر از متوسط است.
یک سری نکات قابل توجه در ساختار آوایی زبان انگلیسی و نحوه ی نگارش و چیدمان جملات آن وجود دارد که آشنایی با آنها به درک سریع تر جملات فایل های شنیداری کمک می کند. همانند هر زبان دیگری ، هنگام ادای جملات انگلیسی ، الگویی از هم نشینی کلمات جمله ها وجود دارد. به این مثال توجه کنید :
قرار است در فایل صوتی این جمله ی مرکب گفته شود و ما ان را بشنویم و درک کنیم :
You and I are among the people whom are expected to be at the party. 
( من و تو در میان افرادی هستیم که انتظار می رود در مهمانی حضور داشته باشیم )
شاید اگر به یک دانشجوی زبان انگلیسی که آشنایی با واحدهای زنجیره ی آوایی زبان انگلیسی نداشته باشد این جمله را بدهیم تا آن را از رو بخواند ، نتواند کلمات و جملات را طوری با هم ادا کند که وزن و موسیقی آوایی زبان انگلیسی تکمیل شود تا در نتیجه شنونده اش جمله ی او را ساده تر درک کند.
همانطور که گفتم ، کلمات بر اساس نقش و کارکردشان هنگام تلفظ به صورت هم نشین های دو یا چند تایی کنار هم می آیند. یعنی جمله ی بالا را باید به این صورت تلفظ کرد :
1. You and I
2. Are
3. Among the people
4. Whom are expected
5. To be
6. At the party
جمله باید به ترتیب از یک تا شش و با رعایت این هم نشینی از کلمات مجاور ادا شود. چون در اصل در خود زبان انگلیسی برای ایفای تلفظ کامل و صحیح جمله ، اینطور می آید. بین هر مورد از یک شش ، مکثی چند صدم ثانیه ای وجود دارد ، تا جمله به صورت یکسره و زمخت ادا نشود و موسیقی آن احساس شود.  پس از مدتی گوش کردن به فایل های زبانی خود به خود دستتان می آید که کدام کلمات را در چه جایی از جمله با هم بیاوریم.
نکته ی بسیار مهم دیگری که در مورد مهارت شنیداری باید به ان اشاره کنم ، تاثیر ثابت لهجه ها و گویش های زبان انگلیسی ست. به طوری که در ساختار جملات انگلیسی این تاثیر را به خوبی می توانیم حس کنیم. همانطور که ما در زبان اول و مادری خود شکل گفتاری زبان را متفاوت از شکل معیار و نوشتاری ان به کار میبریم ، این اتفاق در هر زبان دیگری از جمله انگلیسی هم می افتد.
مثلا در گفتار روزمره به جای آن که بگوییم :
بیا طوری از این کوچه رد شویم که آسیبی به ما وارد نشود ،
می گوییم :
  بیا جوری از این کوچه رد شیم که آسیبی بهمون وارد نشه.

همین امر در زبان محاوره و گفتاری انگلیسی رخ می دهد.
مثلا در لهجه ی آمریکایی به جای انکه این جمله را اینطور بگوییم :

Who is going to kill you my friend?
می گوییم :
Who’s  gonna kill you my dear friend?
که ترجمه ی اولی با رعایت حالت نوشتاری آن می شود :
دوست من ، چه کسی می خواهد تو را بکشد؟
و ترجمه ی دومی با رعایت حالت گفتاری می شود :
کی میخواد تو رو بکشه ، دوست من؟

و این همان نکته ایست که باید درباره ی ان کمی توضیح دهم.
وقتی ما فایل های زبان انگلیسی و پادکست ها و به خصوص فیلم ها را مشاهده میکنیم درواقع با انگلیسی محاوره ای سرو کار داریم. یعنی انگلیسی ای که اجزای آن نه به شکل نوشتاری بلکه به صورت گفتاری و شکسته شده ، ادا می شوند. پس نباید انتظار داشته باشیم که وقتی گوینده ی فایل انگلیسی زبان ، می خواهد فعل مضارع استمراری (gerund) از فعل go  را برای یک حالت سوالی به کار ببرد آن را به صورت رسمی is going to  بیان کند. بلکه باید توجه کنیم که شکل این فعل از قبل در گفت و گوهای روزمره ی زبان انگلیسی به صورت ‘s gonna است. و این تغییر به دلیل تبدیل زبان نوشتار به گفتار در هر زبانی روی می دهد که در بالا به آن اشاره کردیم.
در اینجا چند مثال از کاربردهای گفتاری و شکسته شده ی کلمات انگلیسی را برایتان می اورم تا در صورت شنیدن انها ، بتوانید آنها را در زبان گوینده تشخیص دهید و به خوبی درک کنید:

. در افعال جراند یا استمراری ، ing اخر کلمه , حرف to شکسته شده و به صورت های زیر تلفظ می شود:
Is Going to= ‘s  gonna
Am coming= ‘m comin’    تلفظ نمی شودg

. کوتاه سازی های واجی برای حروف کلماتی که تلفظ آنها در کنار آنها ثقیل و سنگین است ، صورت می گیرد:
Let me see you = Le me see you                                                    
در اینجا دو واج کنار هم t  و m ثقیل هستند و t   در گفتار حذف می شود و به  صورت ( ل ِ می سی یو ) تلفظ می شود.
نمونه ی دیگر :
Give me a hand = gimmi a hand
در اینجا هم نشینی واج های v و m سنگین بوده و در نتیجه اصطلاحا فرایند "ابدال " صورت می گیرد. V  به m  تبدیل می شود و در m ابتدای کلمه ی me مشدد می گردد.
از این نمونه ها به وفور در زبان انگلیسی یافت می شود که هدف دانشجو باید مکرر گوش دادن به جمله های فایل های شنیداری باشد تا بتواند گوش خود را در شناسایی این فرآیندهای زبانشناختی و آوایی ، تیز کند.
نکته ی مهم دیگر در ایجاد تسلط بر مهارت شنیداری ، دانستن این امر است که دامنه و محدوده ی کلماتی که در محاوره ی روزمره ی انگلیسی به کار برده می شود ، بسته به فرد گوینده و محیطی که در ان صحبت می شود ، می تواند متفاوت باشد. مثلا اگر در یک جلسه ی رسمی سخنرانی اکادمیک و دانشگاهی قرار است مقالاتی به زبان انگلیسی جهت آشنایی حضار با آخرین دست اوردان دانشمندان و دانشگاهیان در رشته هایشان ، ارائه شود ؛ دامنه ی واژگان رسمی و آکامیک است و فردی که با لغات آکادمیک آشنایی داشته باشد بهتر می تواند با این فضای شنیداری ارتباط برقرار کند. اما بر عکس اگر در محیطی مثل کوچه و بازار و در فضای روزمره از زبان انگلیسی بخواهیم استفاده کنیم ، دامنه ی لغات کمی تا قسمتی شکل دیگری می گیرد.
به این مثال ها توجه کنید :
ممکن است کسی به این صورت وارد یک مکالمه با شخص دیگر شود :
A) You seem really angry. What’s the matter?          به نظر خشمگین می آیی. موضوع چیست؟
B) Just leave me alone, alright? فقط تنهایم بگذار ، باشد؟
A) Relax! What’s the matter with you, anyway? آرام باش! به هرحال مشکلت چیست؟
,…
اما اگر همین مکالمه در کوچه و بازار محیط انگلیسی زبان آمریکایی و با مردم روزمره و عادی به کار برده شود شکل آن با تغییراتی به صورت زیر در می آید :
A) You seem really ticked off. What’s Up?عصبانی به نظر میای. قضیه چیه؟
B) Just get out of my face, would you?!فقط از جلوی صورتم گم شو، باشه؟
A)Chill out! What’s eating you, any way?آروم! بلاخره چه مرگته؟

همانطور که میبینید در یک گفتار ساده در زبان انگلیسی ، علاوه بر تغییرات نحوی و دستوری و آوایی که ذکر کردیم ، بعضاً کلمات متفاوتی به کار می رود. در این مکالمه در شکل ساده ی آن برای خشم واژه ی مشخص و متداول angry به کار رفته در حالی که در محاوره ی کوچه بازاری به جای آن ticked off گفته شده. نمونه های دیگر آن chill out به جای relax و what’s up  به جای what’s the matter  است. بقیه را هم در مثال مشاهده می کنید.
بنابراین همانطور که مشاهده می کنیم در گفتار روزمره و نیز محیط های دیگر انگلیسی زبان ف حتی دامنه ی واژگان گاهی اوقات دستخوش تغییر قرار میگیرد که در صورت آشنایی اولیه ی دانشجویان زبان انگلیسی با این وازگان و اصطلاحات در درک محتوای شنیداری فایل ها و به خصوص فیلم ها کمک شایانی خواهد کرد.
جمع بندی :
در عادت دادن دامنه ی درک شنیداری خود به لهجه ها و اصوات بیان شده از همه ی افراد ،تلاش کنیم. فایل های متنوع شنیداری از هر موردی و نوعی که بود را گوش دهیم. با فرآیندهای واجی و تغییرات نحوی و شکسته شدن هایی که در زبان محاوره اتفاق می افتد آشنا شویم تا بتوانیم زبان گفتار را راحت تر درک کنیم. و در نهایت اینکه دامنه ی واژگان کاربردی خود را آنقدر قوی و غنی کنیم که در درک جملات فایل های گفتاری و پادکست ها و فیلم ها ، راحت تر و روان تر باشیم.

با سپاس